Communicatietips bij dementie

Dementie kan het moeilijker maken om woorden te vinden, een lange zin te volgen of achtergrondgeluid te negeren. Dat betekent niet dat iemand geen contact meer wil. Kleine aanpassingen in hoe u een gesprek voorbereidt, hoe u praat en hoe u luistert, kunnen het praten voor u beiden makkelijker en rustiger maken.

Wat zijn de belangrijkste tips voor het praten met iemand die met dementie leeft?

Trek de aandacht, houd het eenvoudig en wees geduldig. Als u maar vijf dingen onthoudt:

1. Maak de ruimte rustig en kijk de persoon aan. Zet de tv uit, ga op ooghoogte zitten en gebruik de naam van de persoon.
2. Zeg één ding tegelijk. Korte zinnen, één idee, één vraag.
3. Bied een keuze uit twee opties. „Thee of koffie?” is makkelijker dan „Wat wilt u drinken?”
4. Wacht. Geef meer tijd voor een antwoord dan natuurlijk voelt, en probeer niet te onderbreken.
5. Ga niet in discussie en neem geen verhoor af. Reageer op wat iemand voelt, niet op of de feiten kloppen.

Hoe begin ik een gesprek?

Zorg ervoor dat de persoon zich op u kan richten. De gids van de Family Caregiver Alliance adviseert om eerst geluid te verminderen: zet de radio of tv uit, sluit de gordijnen of de deur, of ga naar een rustigere plek.

• Kom van voren. Iemand van achteren of van opzij benaderen kan schrikken.
• Zeg wie u bent. „Hallo pap, ik ben Sarah, je dochter.” Zo hoeft de persoon niet naar uw naam te zoeken.
• Ga op ooghoogte zitten. Als de persoon zit, ga dan zitten of hurk zodat uw ogen op dezelfde hoogte zijn.
• Let op uw gezicht en toon. Het National Institute on Aging (NIA) adviseert om te letten op uw toon, stemvolume, gezichtsuitdrukking en lichaamstaal, en te kiezen voor een warme, rustige manier van spreken.
• Controleer of een bril en gehoorapparaat gedragen worden. Het is moeilijk om een gesprek te volgen als u niet goed kunt zien of horen.

Hoe formuleer ik wat ik zeg?

Gebruik eenvoudige woorden, korte zinnen en een rustige, lage stem.

• Eén idee per zin. „Laten we uw jas aantrekken. Dan gaan we naar buiten.” Niet alles in één adem.
• Gebruik namen, geen voornaamwoorden. „Tante Jean heeft gebeld” is duidelijker dan „Zij heeft gebeld”.
• Praat lager, niet luider. De Family Caregiver Alliance adviseert een lagere stem in plaats van een hogere.
• Herhaal en zeg het daarna anders. Als de persoon het niet begreep, herhaal dan eenmaal dezelfde woorden. Als dat niet werkt, wacht even en probeer andere woorden.
• Laat zien en vertel. Wijs naar het kopje, houd twee truien omhoog of laat de eerste stap zien.
• Praat met de persoon, niet over de persoon. Het NIA waarschuwt ervoor om over iemand te praten alsof die er niet bij is, en tegen kindertaal.

Het NIA stelt eenvoudigere versies van veelvoorkomende vragen voor. Hier zijn voorbeelden in die geest:

Hoe luister ik goed?

Luister naar de betekenis en het gevoel, niet alleen naar de woorden.

• Wacht. Stilte is vaak tijd om na te denken. Tel langzaam tot tien voordat u iets zegt.
• Bied alleen een woord aan als iemand vastloopt. De Family Caregiver Alliance zegt dat het goed is om woorden aan te reiken als iemand moeite heeft.
• Controleer wat u hoorde. De gids over communicatie van de Alzheimer’s Association adviseert om te letten op de betekenis achter de woorden en die te herhalen om te controleren of u het goed begrepen heeft. „Maakt u zich zorgen over de auto?”
• Let op gezicht en lichaam. Naarmate praten moeilijker wordt, merkt het NIA op, kunnen gezichtsuitdrukkingen verdriet, boosheid of frustratie duidelijker laten zien dan woorden.
• Neem zorgen serieus. Zelfs als een zorg op een onjuiste gedachte is gebaseerd, is het gevoel echt.

Wat als iemand iets zegt dat niet klopt?

Ga niet in discussie. U wint waarschijnlijk niet, en de persoon kan zich beschaamd of angstig gaan voelen. Zoek in plaats daarvan verbinding met het gevoel en ga daarna rustig verder.

De Family Caregiver Alliance adviseert om eerst het gevoel te erkennen voordat u de aandacht verlegt. Bijvoorbeeld als uw moeder erop staat dat ze de kinderen van school moet halen:

• In plaats van: „Mam, je kinderen zijn volwassen. Dat is veertig jaar geleden.”
• Probeer: „U bent altijd zo’n zorgzame moeder geweest. Vertelt u eens over het ophalen van school. Zullen we eerst iets kleins eten?”

De Alzheimer’s Association adviseert ook om niet te discussiëren over uitspraken waar u het niet mee eens bent. Kies uw momenten: als een onjuiste gedachte onschuldig is, kunt u het laten gaan.

Hoe verandert communicatie naarmate dementie vordert?

De behoeften veranderen in de loop van de tijd, dus pas uw aanpak aan. De Alzheimer’s Association beschrijft drie brede fasen:

Iedereen is anders, en dezelfde persoon kan goede en moeilijke dagen hebben. Reageer op hoe het nu gaat, niet op een label.

Kunnen foto’s en activiteiten een gesprek makkelijker maken?

Ja. Een gedeelde foto haalt de druk weg en geeft u beiden iets om naar te kijken en naar te wijzen.

• Foto’s als gespreksonderwerp. Conversation Cards bieden foto’s met open vragen, zonder verhoor.
• Familiefoto’s. Photo Pairs maakt van foto’s die u kiest een rustig koppelspel, wat vaak herinneringen oproept.
• Bekende gezegden. Finish the Saying gebruikt bekende gezegden, gevolgd door een gespreksonderwerp.
• Koppelspellen als achtergrond. Picture Pairs geeft uw handen iets te doen terwijl u praat.

Bekijk ook hoe u samen spellen kunt spelen en activiteiten rond herinneringen. Voor bezoeken en bellen leest u onze gidsen over op bezoek gaan en bellen en videobellen.

Voor iemand die meerdere talen spreekt, zie onze gids over communiceren in verschillende talen.

Wat als ik mijn geduld verlies?

Dat overkomt iedereen. Het NIA adviseert om, als u gefrustreerd raakt, even de tijd te nemen om tot rust te komen. Ga naar een andere kamer, haal een paar keer rustig adem en kom terug wanneer u kunt. U kunt het gesprek altijd opnieuw beginnen, en de persoon reageert misschien goed op uw rustigere houding. Als frustratie steeds vaker voorkomt, is dat een teken dat u meer steun nodig heeft, niet dat u tekortschiet. Onze gids over zelfzorg voor mantelzorgers biedt plekken waar u terechtkunt.