Jak rozmawiać z osobą żyjącą z demencją

Demencja może utrudniać znajdowanie słów, śledzenie długiego zdania lub odcięcie się od hałasu w tle. Nie oznacza to jednak, że osoba przestała chcieć nawiązywać kontakt. Niewielkie zmiany w tym, jak przygotowujesz rozmowę, jak mówisz i jak słuchasz, mogą sprawić, że rozmowa stanie się łatwiejsza i spokojniejsza dla Was obojga.

Jakie wskazówki są najważniejsze w rozmowie z osobą żyjącą z demencją?

Zdobądź uwagę osoby, mów prosto i zachowaj cierpliwość. Jeśli masz zapamiętać tylko pięć rzeczy:

1. Wycisz pokój i zwróć się twarzą do osoby. Wyłącz telewizor, usiądź na wysokości oczu i użyj imienia osoby.
2. Mów o jednej rzeczy naraz. Krótkie zdania, jedna myśl, jedno pytanie.
3. Proponuj wybór z dwóch możliwości. „Herbata czy kawa?” jest łatwiejsze niż „Na co masz ochotę?”.
4. Poczekaj. Daj więcej czasu na odpowiedź, niż wydaje się naturalne, i staraj się nie przerywać.
5. Nie kłóć się i nie sprawdzaj pamięci. Odpowiadaj na to, co osoba czuje, a nie na to, czy fakty się zgadzają.

Jak zacząć rozmowę?

Przygotuj sytuację tak, aby osoba mogła skupić się na Tobie. Poradnik Family Caregiver Alliance zaleca najpierw ograniczyć hałas: wyłącz radio lub telewizor, zasuń zasłony, zamknij drzwi albo przenieś się w spokojniejsze miejsce.

• Podejdź od frontu. Podejście od tyłu lub z boku może przestraszyć.
• Powiedz, kim jesteś. „Cześć, tato, tu Sarah, twoja córka”. Oszczędza to osobie szukania Twojego imienia.
• Zejdź na poziom oczu. Jeśli osoba siedzi, usiądź lub uklęknij tak, aby Wasze oczy były na tej samej wysokości.
• Zwróć uwagę na mimikę i ton głosu. National Institute on Aging (NIA) radzi uważać na ton, głośność, wyraz twarzy i mowę ciała oraz starać się zachować ciepły, rzeczowy sposób mówienia.
• Sprawdź, czy osoba ma okulary i aparaty słuchowe. Trudno jest śledzić rozmowę, której nie da się w pełni usłyszeć lub zobaczyć.

Jak formułować wypowiedzi?

Używaj prostych słów, krótkich zdań i spokojnego, niskiego głosu.

• Jedna myśl na zdanie. „Załóżmy kurtkę. Potem wyjdziemy na zewnątrz”. Lepiej niż wszystko naraz.
• Używaj imion, nie zaimków. „Dzwoniła ciocia Jean” jest jaśniejsze niż „Ona dzwoniła”.
• Mów raczej niższym głosem niż głośniej. Family Caregiver Alliance sugeruje niższy ton zamiast podnoszenia głosu.
• Powtórz, a potem przeformułuj. Jeśli osoba nie zrozumiała, powtórz raz te same słowa. Jeśli to nie pomoże, odczekaj chwilę i spróbuj użyć innych słów.
• Pokazuj, nie tylko mów. Wskaż kubek, pokaż dwa swetry albo zademonstruj pierwszy krok.
• Mów do osoby, nie o niej. NIA przestrzega przed mówieniem o kimś tak, jakby go tam nie było, a także przed mówieniem jak do dziecka.

NIA proponuje prostsze wersje często zadawanych pytań. Oto przykłady w podobnym duchu:

Jak dobrze słuchać?

Słuchaj znaczenia i uczuć, nie tylko samych słów.

• Poczekaj. Cisza często oznacza czas na zastanowienie. Policz powoli do dziesięciu, zanim się włączysz.
• Podpowiedz słowo tylko wtedy, gdy osoba utknęła. Family Caregiver Alliance podkreśla, że można podpowiadać słowa, gdy ktoś ma trudność.
• Sprawdź, czy dobrze zrozumiałeś/zrozumiałaś. Poradnik Alzheimer’s Association o komunikacji sugeruje szukanie znaczenia stojącego za słowami i powtórzenie go własnymi słowami, aby upewnić się, że dobrze rozumiesz. „Martwisz się o samochód?”.
• Obserwuj twarz i ciało. NIA zauważa, że gdy mówienie staje się trudniejsze, mimika może wyrażać smutek, złość lub frustrację wyraźniej niż słowa.
• Traktuj obawy poważnie. Nawet jeśli niepokój wynika z pomyłki, uczucie jest prawdziwe.

Co zrobić, gdy osoba mówi coś, co nie jest prawdą?

Nie kłóć się. Prawdopodobnie nie przekonasz drugiej osoby, a może poczuć się zawstydzona lub przestraszona. Zamiast tego nawiąż do uczucia, a potem delikatnie zmień temat.

Family Caregiver Alliance sugeruje, aby najpierw uznać emocję, a dopiero potem przekierować rozmowę. Na przykład jeśli mama upiera się, że musi odebrać dzieci ze szkoły:

• Zamiast: „Mamo, twoje dzieci są dorosłe. To było czterdzieści lat temu”.
• Spróbuj: „Zawsze byłaś taką troskliwą mamą. Opowiedz mi o odbieraniu ich ze szkoły. Może najpierw coś przekąsimy?”.

Alzheimer’s Association również radzi nie kłócić się o stwierdzenia, z którymi się nie zgadzasz. Wybieraj swoje momenty: jeśli błędne przekonanie jest nieszkodliwe, pozwól mu być.

Jak zmienia się komunikacja wraz z postępem demencji?

Potrzeby zmieniają się z czasem, dlatego warto dostosowywać swoje podejście. Alzheimer’s Association opisuje trzy szerokie etapy:

Każda osoba jest inna, a ta sama osoba może mieć lepsze i trudniejsze dni. Reaguj na to, jak jest teraz, a nie na etykietę.

Czy zdjęcia i wspólne zajęcia mogą ułatwić rozmowę?

Tak. Wspólne zdjęcie zmniejsza presję i daje Wam obojgu coś, na co możecie patrzeć i co możecie wskazywać.

• Zdjęcia jako podpowiedź. Conversation Cards oferują obrazki z otwartymi pytaniami, które nigdy nie sprawdzają pamięci.
• Rodzinne zdjęcia. Photo Pairs zamienia wybrane przez Ciebie zdjęcia w łagodną grę w dopasowywanie, która często pobudza do opowieści.
• Znane powiedzenia. Finish the Saying wykorzystuje znane powiedzenia, a po nich zachęca do rozmowy.
• Gry w dopasowywanie w tle. Picture Pairs daje rękom coś do robienia podczas rozmowy.

Zobacz jak wspólnie grać i zajęcia wspomnieniowe, aby dowiedzieć się więcej. W sprawie wizyt i rozmów przeczytaj nasze poradniki o odwiedzinach oraz rozmowach telefonicznych i wideo.

Dla osoby wielojęzycznej zobacz nasz poradnik o komunikacji w różnych językach.

Co zrobić, gdy tracę cierpliwość?

To zdarza się każdemu. NIA sugeruje, że jeśli czujesz frustrację, warto dać sobie czas na uspokojenie. Wyjdź do innego pokoju, weź kilka spokojnych oddechów i wróć, gdy będziesz w stanie. Zawsze możesz zacząć rozmowę od nowa, a osoba może dobrze zareagować na Twój spokojniejszy nastrój. Jeśli frustracja staje się stała, to znak, że potrzebujesz więcej wsparcia, a nie że sobie nie radzisz. W naszym poradniku o dbaniu o siebie jako opiekun znajdziesz miejsca, w których możesz szukać pomocy.