ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް ސެންސަރީ ހަރަކާތްތައް

ސެންސަރީ ހަރަކާތްތަކުގައި ހަމަ ސެންސްތައް ބޭނުންކުރެވެއެވެ: ޓަޗް، މީރުގަނޑު، ރަހަ، އަޑު އަދި ފެނުން. މިތަކަށް ހަނދާނެއް، ފިޔަވަޅުތަކެއް ނުވަތަ ރަނގަޅު ޖަވާބެއް ނުބޭނުން، އެހެންކަމުން ކޮންމެ ފިޔަވަޅެއްގައި ވެސް ބޭނުންކުރެވޭ. މިތަކުގެ އެންމެ ބޮޑު އަގު ލިބެންވަނީ ފަހުގެ ފިޔަވަޅުތަކުގައެވެ. އަލްޒައިމަރސް އެސޯސިއޭޝަން (Alzheimer’s Association) ބުނަނީ ފަހުގެ ފިޔަވަޅުގައި ދުނިޔެ އަންގަވާނީ މުޅިން ގާތްގަނޑަކަށް ސެންސްތަކުގެ މެދުވެރިކޮށް ކަމަށާއި، ޓަޗް، އަޑު، ފެނުން، ރަހަ އަދި މީރުގަނޑު މެދުވެރިކޮށް ބަލަހައްޓާ ކަން ދައްކާލެވޭ ކަމަށެވެ. ކުޑަ ރައްކާތެރި ފިޔަވަޅުތަކެއް ނަގައިގެން މި ހަރަކާތްތައް އެންމެންނަށް ހިތްހަމަޖެހޭ ކަމަކަށް ހެދިދާނެ.

ޑިމެންޝިއާއަށް ސެންސަރީ ހަރަކާތްތަކަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟

ސެންސަރީ ހަރަކާތްތަކަކީ އެއްފަހަރާ އެއް ސެންސެއް މައްޗަށް ބިނާކޮށްފައިވާ ސާދާ ތަޖުރިބާތަކެއް، މިސާލަކަށް ފޭބްރިކް އަތުން ފާހަގަ ކުރުން، ގަސްތަކުގެ މީރުނުވުން، ނުވަތަ ވިއްސާރައިގެ އަޑު އަޑުއެހުން. އެންއެޗްއެސް (NHS) ބުނަނީ ފަހުގެ ފިޔަވަޅުގެ ހަރަކާތްތަކަށް ގިނަވަގުތު ސެންސްތަކަށް ފޯކަސް ކުރަން ޖެހޭނެ ކަމަށާއި، މިއުޒިކް، އަތުން ބަލާލެވޭ ތަކެތި، އަދި އަތް މެސޭޖް ކުރުން މިސާލުތަކެއްގެ ގޮތުގައި ދައްކާ ކަމަށެވެ. އަލްޒައިމަރސް ފައުންޑޭޝަން އޮފް އެމެރިކާ (Alzheimer’s Foundation of America) ބުނަނީ ފަހުގެ ފިޔަވަޅުގައި ތިބޭ މީހުންނަށް ހިތްހަމަޖެހުމަށް އެއްޗެއް ގާތަށް ބަހައްޓައިގެން ހުންނަން ބޭނުންވާ މިންވަރު ބޮޑުވެދާނެ ކަމަށެވެ.

ސެންސް އަކަށް ބެހިގެން ސެންސަރީ ޚިޔާލުތައް

ޓަޗް

• އަތް މެސޭޖް. އަތްތަކުގައި ކުޑަކޮށް ލޯޝަން ހޫނުކޮށް، ވަށައިގެންން ފެށިގެން އިނގިލި ދަށަށް ހަމަހިމައިން ފުރާލައްވާ. ނޭޝަނަލް އިންސްޓިޓިއުޓް އޮން އޭޖިންގ (National Institute on Aging) ބުނަނީ ހިތްހަމަޖެހުމަށް މީރުގަނޑު ނެތް ލޯޝަން ޖަހައިގެން މެސޭޖް ކުރެވިދާނެ ކަމަށެވެ.
• ފޭބްރިކް ބާސްކެޓް. ވެލްވެޓް، ކޯޑުރޯއީ، ފްލީސް، ސެޓިން އަދި ވޫލްގެ ބޮޑެތި ޓުކުޑަތައް، ފުރާލުމަށާއި ފޯލްޑު ކުރުމަށާއި އެކަމާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަ ދެއްކުމަށް.
• ހޫނު ވޮޝްކްލޮތް. ފިނި ދުވަހެއްގައި އަތްތަކަށް ހޫނު، އޯސް ކަނޑައިގެން ހުރި ކަނޑައެއް. ކުރިން ތިމާގެ ވަށައިގަނޑުގައި ހޫނުމިން ބަލާލައްވާ.
• އެކްޓިވިޓީ އެޕްރަން ނުވަތަ ކަށިމައްޗަށް އަޅާ ބްލޭންކެޓް. ބޮޑެތި ބޮޓަން، ޒިޕަރ، ރިބަން އަދި ޓެކްސްޗަރ ހުރި ޕެޗްތައް ރަނގަޅަށް ފައްތާފައިވާ.
• ފޯލްޑު ކުރުމާއި ހަމަ ކުރުން. ސާފު ވޮޝްކްލޮތް ނުވަތަ ނެޕްކިން ފޯލްޑު ކުރުމަށާއި، އެއްކޮށް ބަހައްޓައި އަލުން ފޯލްޑު ކުރުމަށް ބާސްކެޓެއް.
• ހިތްހަމަޖެހޭ ނުރައްކާ އެއްޗެއް. ފްލީސް ތައުލެއް، ކުޝަނެއް ނުވަތަ ހަގީގަތަށް ގާތްވާ ނުރައްކާ ޖަނަވާރެއް، ސާދާކޮށް ދެއްވާ، ކަލޭގެފާނެއްގެ ގޮތުގައި ނޫން.

މީރުގަނޑު

• ތާޒާ ގަސްތައް. މިންޓް، ރޯޒްމެރީ، ބެސިލް ނުވަތަ ލެވެންޑަރ ފަތްތައް އިނގިލިތަކުގެ މެދުގައި ބައްޓަން ޖެހި މީރުނުވައި ދެއްވާ.
• ކިޗަނުގެ މީރުގަނޑު. ކައިރީގައި ކޮފީ ހަދަމުން ދިޔުން، ޕާން ޓޯސްޓް ކުރުން، ކާނަލު ނުވަތަ އޮރެންޖު ހަމަކުރުން.
• މާތަކެތި. ބަގީޗާއިން ނުވަތަ ކަޑުން ތާޒާ މާ ކުޑަކޮށް ގެނެސްދެއްވާ.
• އާންމު އުފުލެއް. އަބަދުވެސް ބޭނުންކުރައްވާ ސާބުނު ނުވަތަ ލޯޝަން، ހަމަށް އެކަން ގެއްލުން ނުދޭނަމަ.

ރަހަ

• ކަމަށް ބޭނުންވާ ރަހައެއް. ރައްކާތެރިކަމާއެކު ކެވޭ ޓެކްސްޗަރެއްގައި ވަރަށް ބޭނުންވާ ކާބޯތަކެތި ކުޑަ ކަމުދާޅެއް، މިސާލަކަށް އެޕަލް ސޯސް، ޕުޑިން ނުވަތަ އައިސްކްރީމް.
• ފިހާރަ ހަދައިގަތުމުގައި އެހީތެރިވުން. އެކުގައި ފިހާރަ ހަދަމުން ދިޔައިރު މޭވާ ނުވަތަ ކުޑަކޮށް ފްރޮސްޓިން ރަހަ ބަލާލުން.
• މޫސުމާ ގުޅޭ ކާން. ހޫނު މޫސުމުގައި ކަރާ، ފިނި މޫސުމުގައި ހޫނު ސައިޑަރ، ރައްކާތެރި ހޫނުމިނެއްގައި ދެއްވާ.

އަޑު

• ކަމަށް ބޭނުންވާ މިއުޒިކް. އާންމު ލަވަތައް ހަމަހިމަ އަޑެއްގައި؛ މިއުޒިކް ހަރަކާތްތައް ބައްލަވާ.
• ކަނޑުގެ އަޑުތައް. ވިއްސާރަ، ރަޅު އަޑު ނުވަތަ ދޫނިތަކުގެ އަޑު. NIA ބުނަނީ މިއުޒިކް، ހައިޓް ނޮއިޒް އަދި ކަނޑުގެ އަޑުތައް ބައެއް މީހުން ހިތްހަމަޖައްސާ ކަމަށް ފެންނަ ކަމަށެވެ.
• ތިޔަބޭފުޅުންގެ އަޑު. ބޮޑަށް ކިޔަވައިދެއްވުން، ހަމަހިމައިން ލަވަ ޖަހައިދެއްވުން، ނުވަތަ ވާހަކައެއް ކިޔައިދެއްވުން.
• ސާދާ ވާދިޔުތައް. އަތްޑްރަމް، ޝޭކަރ ނުވަތަ ބެލް، މިއުޒިކްއާ އެކު ޖަހައިގެން.

ފެނުން

• ދޮރުކައިރީން ބަލާލުން. ދޮރުކައިރި ހުރި ދޫނި ކާންދޭ ތަނެއް، ކުދިން ގޭގެ ދަށުން ހިނގާދިޔުން، ނުވަތަ ވިއްސާރަ ވެހުން.
• މަހުގެ ޓޭންކެއް ނުވަތަ ހަމަހިމަ ވީޑިއޯއެއް. ބޮޑު އަޑެއް ނެތި ހަމަހިމަ ހަރަކާތްތައް.
• ބޮޑެތި ފޮޓޯތައް. އެއްފަހަރާ ސާފު އެއް ފޮޓޯއެއް، ލޮލުގެ ފެންވަރަށް ބަހައްޓައިގެން.
• ކުލައާއި ޕެޓަރން. ދަރަޖަޖަހާ ފޭބްރިކް ޓުކުޑަ، މާ ނުވަތަ ކުލަ ކުލައިގެ ނެޕްކިން ތަރުތީބު ކުރުން، ނުވަތަ އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުލަ ޖެހުން ސެޓުން ސާދާ ކުލަ ޖެހުމުގެ ޞަފްޙާއެއް.
• ބޭރުތެރެ. NHS ހުށަހެޅުއްވަނީ މީރުގަނޑު އެކުލެވޭ ގަސްތައް، ޓެކްސްޗަރ އަދި ފެން ހިމެނޭ ސެންސަރީ ބަގީޗާތަކެއް. ބޭރުތެރޭގެ ހަރަކާތްތަކާއި ބަގީޗާ ހަދައިގަތުން ބައްލަވާ.

ސެންސަރީ ފޮށިއެއް ހަދާނެ ގޮތް

1. ތިބާ ބަލަމުންދާ މީހާގެ ދިރިއުޅުމާ ގުޅޭ ތީމެއް ހޮވާލައްވާ: ކަނޑުގަނޑު، ބަގީޗާ، ކިޗަން، ވޯކްޝޮޕް، ފޮއްޓައިގަތުން.
2. ރައްކާތެރި ބޮޑެތި ތަކެތި ފަހެއް ނުވަތަ ހައެއް ހޮވާލައްވާ، މިސާލަކަށް ބޮޑު ކަނޑުކޮށިލެއް، ލަކުޑީގެ ހަނޑޫނެއް، ނުރައްކާ ސްކާފެއް، ސިލާއި ހުޅުވާފައިވާ ހިކި ލެވެންޑަރ ކުޑަ ޕެކެޓެއް، ނުވަތަ ހަމަކޮށް ފުރާލެވޭ ލަކުޑީގެ ބްލޮކެއް.
3. ކޮންމެ ތަކެއްޗެއް ބަލާލައްވާ ކުޑަ ބައިތައް، ތިކި ކަންތައް، ލޫސްވެފައިވާ ސުތުރު އަދި ބަނޑުވެދާނެ ތަކެތި ހުރިތޯ.
4. އެއްފަހަރާ އެއް ތަކެއްޗެއް ނެރުއްވާ. ހަވާލު ކުރައްވާ، އެއީ ކޮބައިތޯ ބުނައްވާ، އަދި ތިބާ ބަލަމުންދާ މީހާ އަމިއްލައަށް ބަލާލުމުގެ ފުރުސަތު ދެއްވާ.
5. ބޭނުން ކުރުމަށް ފަހު ފޮށި ބަހައްޓަވާ އެއީ ޚާއްޞަ އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ބެހެއްޓުމަށާއި ދެން އަންނަ ފަހަރު ކުރިން ތަކެތި އަލުން ބަލާލުމަށް.

ރައްކާތެރިކަން އެންމެ ކުރިއަށް

ސެންސަރީ ހަރަކާތްތައް ހަމަހިމަ ކަމެއް ކަމުގައި ވީނަމަވެސް، ބައެއް ރިސްކުތަކަށް ސަމާލުވާން ޖެހެއެވެ. ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ ބައެއް މީހުން ކާން ނޫން ތަކެތި ކާބޯތަކެތިކަމަށް ހީކުރެދާނެ، އަދި ވަގުތު ގެންދަވާއިރު ކާން މިރުސްކުރުން ދަތިވެދާނެ؛ NIA އިންޒާރު ދެނީ ފަހުގެ ފިޔަވަޅުގައި ކާން މިރުސްކުރުމުގެ މައްސަލަތަކުން ގަލަށް އަރާން ދާނެ ރިސްކު އިތުރުވާ ކަމަށެވެ.

އެރޮމެތެރަޕީ އެހީތެރިވޭތޯ؟

ބަލާލެވޭ ގޮތެއްގައި ނޫނެވެ. ޑިމެންޝިއާއަށް އެރޮމެތެރަޕީ ބެހޭ Cochrane ރިވިއު އިން 13 ދިރާސާއެއް، 708 މީހުން (އެންމެން ބަލަމުންދާ ގެތަކުގައި ތިބޭ މީހުން) ބަލާލުމަށް ފަހު، ފައިދާއެއް ލިބޭ ކަމަށް ޔަގީން ކުރެވޭ ހެކިތަކެއް ނުފެނުނެވެ. ދިރާސާތައް ކުޑަކޮށް، ނަތީޖާތައް އެއްގޮތަކަށް ނުވެ، އަދި ސައިޑް އިފެކްޓްތައް ރަނގަޅަށް ރިޕޯޓް ވެސް ނުކުރެވި. ތިބާ ބަލަމުންދާ މީހާ ހަމަހިމަ، އާންމު މީރުގަނޑެއް ކަމަށް ބޭނުންވެއްޖެ ނަމަ، މިސާލަކަށް ބަގީޗާއިން ލިބޭ ލެވެންޑަރގެ މީރުގަނޑު، އެކަން ޙިއްސާ ކުރައްވާލުމަކީ ރަނގަޅު ސަބަބެއް. އެއީ ފަރުވާއެއް ނޫން.

ސެންސަރީ ހަރަކާތެއް ހުށަހެޅުއްވާނެ ގޮތް

• ހަމަހިމަ ވަގުތެއް ހޮވާލައްވާ އަދި ޓީވީ ނިއްވާލައްވާ.
• ކުރިމަތިން ކައިރިއައްވާ، ނަން ގޮވާލައްވާ، އަދި ގައިގައި ބައްޓަން ޖެހޭނަމަ ކުރިން އަހާލައްވާ ނުވަތަ އެންގަވާ: “އަހަރެންގެ އަތުގައި ލޯޝަން އެބަހުރި. އަތް މެސޭޖް ކުރަން ބޭނުންތޯ؟”
• އެއްފަހަރާ އެއްޗެއް ދެއްވާ އެއީ ބުރަވެދާނެ ކަމެއް ނުވުމަށް.
• ރިއެކްޝަން ބަލާލައްވާ. މޫނު ހަމަހިމަވުން، އަތް ރިލެކްސްވުން ނުވަތަ ހިނިތުންވުން ރަނގަޅު އިޝާރާތްތަކެއް. ފަސްޖެހުން، މޫނު ކަޅުކުރުން ނުވަތަ ހަމަނުޖެހުން ދައްކަނީ ހުއްޓާލަން ޖެހޭ ކަމަށް.
• ކުރުކޮށް ބަހައްޓަވާ. ހަމަހިމަ ފަސް މިނެޓަކީ ރަނގަޅު ސެޝަނެއް.

ނިންމާލުމަށް ހަމަހިމަ ނޭފަތްލުން ފަދަ ހަމަހިމަ ނޭފަތް ލުމުގެ އިރުވަގުތެއް އެކުގައި ހޭދަ ކުރެވިދާނެ. އެނދުގައިވެސް ކުރެވޭ އިތުރު ޚިޔާލުތަކަށް ފަހުގެ ފިޔަވަޅުގެ ހަރަކާތްތައް ބައްލަވާ، އަދި ހަވީރު ވަގުތު ހިތްހަމަނުޖެހުމަށް ހަވީރުގެ ހަމަނުޖެހުން ބައްލަވާ.